Sau khi bảo vệ luận văn, nhiều người nghĩ tới việc học tiếp. Trước khi quyết định, cần biết một điều: tiến sĩ không phải là thạc sĩ ở mức khó hơn. Nó là một loại công việc khác.
Khác biệt về bản chất
Bậc thạc sĩ chủ yếu là học: bạn tiếp thu kiến thức chuyên sâu, học phương pháp, và làm một nghiên cứu vừa phải để chứng minh mình vận dụng được.
Bậc tiến sĩ chủ yếu là làm nghiên cứu: bạn phải tạo ra tri thức mới, đóng góp được điều gì đó chưa ai làm. Phần học phần rất ít; phần lớn thời gian là tự bạn xoay xở với một vấn đề chưa có lời giải.
Hệ quả thực tế: người học tốt ở bậc thạc sĩ chưa chắc hợp với bậc tiến sĩ, vì hai bậc đòi hỏi những năng lực khác nhau. Bậc thạc sĩ thưởng cho khả năng tiếp thu và vận dụng; bậc tiến sĩ thưởng cho khả năng chịu đựng sự mơ hồ và tự tìm đường.
Khi nào nên học tiếp
- Bạn cần cho công việc. Làm giảng viên đại học, nghiên cứu viên, hoặc một vị trí có yêu cầu cụ thể.
- Bạn thực sự thích quá trình nghiên cứu. Dấu hiệu tốt: khi làm luận văn thạc sĩ, phần bạn thấy hứng thú nhất là lúc phân tích dữ liệu và phát hiện ra điều gì đó, chứ không phải lúc nộp xong.
- Bạn có một câu hỏi cụ thể muốn theo đuổi mà luận văn thạc sĩ chỉ chạm tới bề mặt.
Khi nên cân nhắc lại
- Học vì thấy tiếc nếu dừng ở đây. Bốn năm là quá dài cho lý do đó.
- Học để có danh xưng. Cái giá quá đắt.
- Nghĩ rằng nó sẽ tự mang lại thăng tiến. Ngoài các vị trí có yêu cầu cụ thể, bằng tiến sĩ hiếm khi tạo ra khác biệt trong khu vực doanh nghiệp — có khi còn bị coi là quá chuyên sâu cho vị trí quản lý.
- Hoàn cảnh chưa cho phép. Bốn năm nữa với cường độ cao hơn hẳn là điều cần tính toán trung thực.
Những gì cần kiểm tra trước
- Yêu cầu đầu vào của các chương trình bạn nhắm tới — về ngành, về hình thức đào tạo bậc thạc sĩ, về kết quả học tập, về công bố khoa học, về ngoại ngữ.
- Nếu có yêu cầu về bài báo, hãy bắt đầu chuyển luận văn thành công bố ngay sau khi bảo vệ, khi nội dung còn nắm chắc.
- Ai có thể hướng dẫn bạn. Ở bậc tiến sĩ, người hướng dẫn quan trọng hơn nhiều so với bậc thạc sĩ. Hãy tìm hiểu và liên hệ trước.
- Hình thức đào tạo. Nếu bạn vẫn phải đi làm, hãy tìm hiểu kỹ về khả năng theo được — bậc tiến sĩ đòi hỏi thời gian nhiều hơn hẳn bậc thạc sĩ.
Một bước trung gian đáng cân nhắc
Nếu bạn chưa chắc, hãy thử một việc: viết một bài báo từ luận văn thạc sĩ và gửi đăng.
Quá trình này cho bạn nếm thử công việc thật của người làm nghiên cứu: viết theo chuẩn, nhận phản biện, sửa, và có thể bị từ chối. Nếu bạn thấy quá trình đó thú vị dù mệt, đó là tín hiệu tốt. Nếu bạn thấy nó chỉ toàn khổ sở, hãy cân nhắc kỹ trước khi cam kết bốn năm.
Bước này mất vài tháng và cho bạn thông tin đáng giá hơn mọi lời khuyên.
Và nếu bạn không học tiếp
Đó là lựa chọn hoàn toàn bình thường. Bằng thạc sĩ đã là một bậc học nghiêm túc, và với phần lớn công việc nó là đủ.
Việc phát triển chuyên môn còn nhiều con đường khác: chứng chỉ nghề nghiệp, khoá học chuyên sâu, kinh nghiệm thực tế ở các vị trí khó hơn. Nhiều con đường trong số đó cho lợi ích nhanh hơn và phù hợp hơn với mục tiêu của bạn.
Câu hỏi thường gặp
Tiến sĩ có phải là thạc sĩ ở mức khó hơn không?
Không. Thạc sĩ chủ yếu là học và vận dụng, còn tiến sĩ chủ yếu là làm nghiên cứu để tạo ra tri thức mới. Hai bậc đòi hỏi những năng lực khác nhau.
Dấu hiệu nào cho thấy mình hợp với bậc tiến sĩ?
Khi làm luận văn thạc sĩ, phần bạn thấy hứng thú nhất là lúc phân tích và phát hiện ra điều gì đó, chứ không phải lúc nộp xong.
Bằng tiến sĩ có mang lại thăng tiến trong doanh nghiệp không?
Ngoài các vị trí có yêu cầu cụ thể thì hiếm khi, và có khi còn bị coi là quá chuyên sâu cho vị trí quản lý.
Cách nào thử xem mình có hợp không?
Viết một bài báo từ luận văn thạc sĩ và gửi đăng. Quá trình nhận phản biện, sửa và có thể bị từ chối cho bạn nếm thử công việc thật của người làm nghiên cứu.
Cần kiểm tra gì trước khi đăng ký nghiên cứu sinh?
Yêu cầu đầu vào về ngành, hình thức đào tạo bậc trước, kết quả học tập, công bố khoa học và ngoại ngữ, cùng với việc tìm được người hướng dẫn phù hợp.
