Phương pháp nghiên cứu là phần nền quyết định chất lượng luận văn. Nhưng trong nhiều chương trình, nó chỉ chiếm một học phần, và với người đã lâu không tiếp xúc với nghiên cứu thì từng đó thường không đủ.
Tin tốt: phần cần nắm không rộng, và học được.
Những khái niệm nền cần nắm chắc
Câu hỏi nghiên cứu. Khác với chủ đề. Chủ đề là sự hài lòng của nhân viên; câu hỏi nghiên cứu là những yếu tố nào ảnh hưởng tới sự hài lòng của nhân viên tại đơn vị X. Phát biểu được câu hỏi rõ ràng là nửa phần việc.
Khoảng trống nghiên cứu. Vì sao đề tài của bạn đáng làm — điều gì chưa ai làm hoặc chưa ai làm trong bối cảnh này.
Biến số. Cái gì là nguyên nhân, cái gì là kết quả, cái gì cần kiểm soát.
Mẫu và tổng thể. Bạn nghiên cứu ai, và kết quả suy rộng được tới đâu.
Độ tin cậy và giá trị của công cụ đo. Bảng hỏi của bạn có đo đúng thứ cần đo không, và có ổn định không.
Giới hạn nghiên cứu. Những gì thiết kế của bạn không kết luận được.
Sáu khái niệm này xuất hiện trong mọi luận văn, và hội đồng hỏi về chúng nhiều nhất.
Thứ tự học
Đừng học dàn trải. Đi theo thứ tự bạn sẽ dùng:
- Đầu tiên: cách hình thành câu hỏi nghiên cứu và tìm khoảng trống. Cần ngay từ khi chọn đề tài.
- Tiếp: cách viết tổng quan tài liệu — tổ chức theo vấn đề, không theo tác giả.
- Tiếp: thiết kế nghiên cứu và chọn phương pháp phù hợp với câu hỏi.
- Tiếp: công cụ thu thập dữ liệu — thiết kế bảng hỏi hoặc hướng dẫn phỏng vấn.
- Cuối: phân tích dữ liệu, học đúng những phép bạn sẽ dùng.
Cách học hiệu quả nhất
Đọc luận văn đã bảo vệ, có phân tích. Đây là cách học tốt nhất mà ít người dùng.
Lấy hai ba luận văn cùng ngành ở chính trường bạn học, và với mỗi cái, tự trả lời:
- Câu hỏi nghiên cứu của họ là gì? Có rõ không?
- Họ chứng minh khoảng trống thế nào?
- Vì sao họ chọn phương pháp đó?
- Chương tổng quan tổ chức ra sao?
- Phần bàn luận có nói được gì hơn phần kết quả không?
- Nếu tôi là hội đồng, tôi sẽ hỏi gì?
Làm việc này với ba luận văn dạy bạn nhiều hơn đọc mười chương sách lý thuyết — vì bạn thấy các khái niệm được vận dụng thật, ở đúng mức độ mà chương trình của bạn kỳ vọng.
Các nguồn học khác
- Giáo trình phương pháp nghiên cứu của chính ngành bạn — mỗi ngành có cách tiếp cận riêng.
- Phần phương pháp trong các bài báo bạn đọc. Chú ý cách họ mô tả: mẫu bao nhiêu, chọn thế nào, đo bằng gì, phân tích ra sao.
- Hỏi giảng viên dạy học phần phương pháp khi bạn có vấn đề cụ thể.
Ba câu tự kiểm tra
Trước khi bắt đầu thu thập dữ liệu, tự trả lời:
- Câu hỏi nghiên cứu của tôi là gì — phát biểu trong một câu.
- Dữ liệu nào sẽ trả lời được câu hỏi đó, và tôi lấy nó ở đâu.
- Kết quả trông thế nào thì tôi kết luận có, thế nào thì kết luận không.
Nếu trả lời được cả ba, thiết kế của bạn đủ rõ để bắt đầu. Nếu không, hãy làm rõ trước khi thu thập — vì sau đó thì không sửa được.
Câu hỏi thường gặp
Những khái niệm nào cần nắm chắc nhất?
Câu hỏi nghiên cứu, khoảng trống nghiên cứu, biến số, mẫu và tổng thể, độ tin cậy và giá trị của công cụ đo, và giới hạn nghiên cứu.
Câu hỏi nghiên cứu khác chủ đề thế nào?
Chủ đề là sự hài lòng của nhân viên; câu hỏi nghiên cứu là những yếu tố nào ảnh hưởng tới sự hài lòng tại đơn vị cụ thể nào. Phát biểu rõ câu hỏi là nửa phần việc.
Cách học phương pháp nghiên cứu hiệu quả nhất là gì?
Đọc hai ba luận văn đã bảo vệ cùng ngành và tự phân tích: câu hỏi của họ là gì, họ chứng minh khoảng trống thế nào, vì sao chọn phương pháp đó.
Nên học phương pháp theo thứ tự nào?
Theo thứ tự bạn sẽ dùng: hình thành câu hỏi, viết tổng quan, thiết kế nghiên cứu, công cụ thu thập, rồi phân tích dữ liệu.
Làm sao biết thiết kế đã đủ rõ để bắt đầu?
Tự trả lời ba câu: câu hỏi nghiên cứu là gì trong một câu, dữ liệu nào trả lời được nó, và kết quả thế nào thì kết luận có hay không.
