Ngoại ngữ là lý do phổ biến nhất khiến người ta lỡ một đợt tuyển sinh, và cũng là lý do phổ biến khiến người ta chậm bảo vệ. Hai tình huống khác nhau vì đó là hai cửa khác nhau.
Cửa thứ nhất: đầu vào
Đây là điều kiện để được dự tuyển. Mỗi cơ sở đào tạo quy định loại minh chứng được chấp nhận và mức yêu cầu, và quy định này có thể khác nhau giữa các nơi.
Những gì cần hỏi rõ:
- Loại chứng chỉ nào được chấp nhận.
- Mức yêu cầu cụ thể.
- Thời hạn hiệu lực tính từ ngày nào tới ngày nào — và quan trọng: tính tới thời điểm nộp hồ sơ hay thời điểm nhập học.
- Có trường hợp nào được miễn không, chẳng hạn người đã tốt nghiệp chương trình dạy bằng ngoại ngữ.
Đừng dựa vào thông tin từ đợt tuyển sinh năm ngoái. Quy định thay đổi theo năm.
Cửa thứ hai: đầu ra
Đây là chỗ nhiều người bị bất ngờ. Chương trình thường có yêu cầu về ngoại ngữ ở thời điểm tốt nghiệp, và yêu cầu này có thể cao hơn hoặc khác với yêu cầu đầu vào.
Hậu quả của việc không biết: bạn hoàn thành hết học phần, làm xong luận văn, rồi không bảo vệ được vì thiếu chứng chỉ. Đây là tình huống có thật và xảy ra thường xuyên.
Việc cần làm ngay khi nhập học: hỏi rõ yêu cầu đầu ra, và nếu chứng chỉ hiện có của bạn không đáp ứng hoặc sắp hết hạn, lên kế hoạch từ bây giờ chứ không phải năm cuối.
Vấn đề thời hạn hiệu lực
Đây là chi tiết gây rắc rối nhất. Chứng chỉ ngoại ngữ có thời hạn, và chương trình cao học kéo dài hai năm trở lên.
Tình huống thường gặp: bạn thi chứng chỉ để nộp hồ sơ, học hai năm rưỡi, tới lúc bảo vệ thì chứng chỉ đã hết hạn.
Cách phòng: ghi ngày hết hạn chứng chỉ vào lịch có nhắc trước sáu tháng. Nếu thấy nó hết hạn trước ngày bảo vệ dự kiến, thi lại sớm chứ đừng đợi.
Chuẩn bị thế nào nếu chưa đạt
- Bắt đầu sớm hơn bạn nghĩ. Từ lúc ôn tới lúc có kết quả thường mất vài tháng, và có thể phải thi lại.
- Xác định đúng loại chứng chỉ cần trước khi ôn. Ôn nhầm định dạng là mất thời gian vô ích.
- Tập trung vào kỹ năng được đánh giá trong định dạng đó, không học dàn trải.
- Đăng ký lịch thi sớm vì các đợt thi có thể kín chỗ.
Ngoại ngữ để học, không chỉ để có chứng chỉ
Ngoài việc qua hai cửa, bạn sẽ cần đọc tài liệu chuyên ngành bằng tiếng Anh trong quá trình học — đặc biệt khi làm luận văn, vì phần lớn tài liệu tham khảo cập nhật là tiếng Anh.
Kỹ năng này khác với kỹ năng thi chứng chỉ. Tin tốt: đọc tài liệu trong một ngành hẹp tiến khá nhanh, vì thuật ngữ lặp lại. Sau khoảng ba mươi bài, tốc độ của bạn sẽ khác hẳn.
Cách hiệu quả: bắt đầu đọc ngay từ học kỳ đầu, mỗi tuần một bài trong hướng bạn quan tâm, và lập một danh sách thuật ngữ riêng của ngành mình.
Một lời khuyên về thứ tự
Nếu bạn đang cân nhắc học cao học và chưa có chứng chỉ, hãy giải quyết ngoại ngữ trước, thậm chí trước cả khi chọn trường. Nó mất nhiều thời gian nhất, không phụ thuộc vào việc bạn chọn nơi nào, và có nó rồi thì mọi lựa chọn khác mở ra.
Câu hỏi thường gặp
Yêu cầu ngoại ngữ đầu vào và đầu ra có giống nhau không?
Không nhất thiết. Yêu cầu đầu ra có thể cao hơn hoặc khác với đầu vào, và đây là chỗ nhiều người bị bất ngờ ở giai đoạn cuối.
Chứng chỉ hết hạn trước khi bảo vệ thì sao?
Bạn có thể không bảo vệ được. Nên ghi ngày hết hạn vào lịch có nhắc trước sáu tháng và thi lại sớm nếu thấy nó hết hạn trước ngày bảo vệ dự kiến.
Nên hỏi gì về yêu cầu ngoại ngữ khi nhập học?
Loại chứng chỉ được chấp nhận, mức yêu cầu cụ thể, thời hạn hiệu lực tính tới thời điểm nào, và có trường hợp nào được miễn không.
Chuẩn bị chứng chỉ mất bao lâu?
Từ lúc ôn tới lúc có kết quả thường mất vài tháng và có thể phải thi lại, nên cần bắt đầu sớm hơn bạn nghĩ.
Kỹ năng đọc tài liệu chuyên ngành có giống kỹ năng thi không?
Khác nhau. Nhưng đọc trong một ngành hẹp tiến khá nhanh vì thuật ngữ lặp lại; nên bắt đầu đọc mỗi tuần một bài ngay từ học kỳ đầu.
