Đây là quyết định lớn thứ hai sau việc chọn đề tài, và nó quyết định phần lớn khối lượng công việc của bạn trong năm tới.
Câu hỏi quyết định phương pháp
Nguyên tắc đơn giản:
- Câu hỏi dạng bao nhiêu, mức độ nào, có liên hệ không, khác biệt có đáng kể không → hướng định lượng.
- Câu hỏi dạng vì sao, như thế nào, người trong cuộc hiểu vấn đề này ra sao → hướng định tính.
Nếu bạn chưa phát biểu được câu hỏi nghiên cứu thành một câu rõ ràng, thì chưa tới lúc chọn phương pháp.
Hướng định lượng
Phù hợp khi: bạn cần đo lường, so sánh giữa các nhóm, hoặc kiểm chứng một giả thuyết về mối liên hệ.
Cần chuẩn bị: cỡ mẫu đủ lớn, công cụ đo đáng tin cậy, và kỹ năng phân tích số liệu.
Ưu điểm với người đi làm: nếu tổ chức bạn có sẵn dữ liệu, phần thu thập nhẹ hơn nhiều. Kết quả cũng dễ trình bày với lãnh đạo.
Rủi ro: không đủ số người trả lời, hoặc dữ liệu sẵn có không ở dạng dùng được. Kiểm tra trước khi chốt.
Hướng định tính
Phù hợp khi: vấn đề chưa được nghiên cứu nhiều, bạn cần hiểu sâu bối cảnh, hoặc bạn muốn biết người trong cuộc nghĩ gì.
Cần chuẩn bị: kỹ năng phỏng vấn, sự kiên nhẫn khi xử lý dữ liệu văn bản, và một cách phân tích có hệ thống.
Hiểu lầm phổ biến: nhiều người nghĩ định tính dễ hơn vì không phải làm số. Thực tế việc phân tích hai mươi bản ghi phỏng vấn một cách có hệ thống tốn công không kém, và dễ làm ẩu hơn nhiều.
Ưu điểm với người đi làm: bạn có quan hệ để tiếp cận người phỏng vấn, và bạn hiểu bối cảnh nên đặt được câu hỏi đúng.
Kết hợp cả hai
Nhiều luận văn dùng cả hai: khảo sát định lượng để thấy bức tranh chung, rồi phỏng vấn sâu vài trường hợp để hiểu vì sao.
Cách này cho kết quả phong phú nhưng tốn công gấp rưỡi. Chỉ chọn khi bạn thực sự có thời gian, và hãy hỏi ý kiến giảng viên hướng dẫn trước.
Nếu chọn kết hợp, hãy xác định rõ phương pháp nào là chính — thường một cái làm nền, cái kia bổ trợ.
Ba câu hỏi trước khi chốt
- Tôi có tiếp cận được dữ liệu hoặc người tham gia không? Đây là câu quan trọng nhất. Một phương pháp hay mà không có đường vào dữ liệu là phương pháp không dùng được.
- Tôi có kỹ năng cần thiết chưa, và học được trong thời gian còn lại không?
- Giảng viên hướng dẫn của tôi mạnh về hướng nào? Điều này ảnh hưởng tới mức hỗ trợ bạn nhận được. Nếu bạn chọn hướng thầy không quen, hãy chuẩn bị tự lo nhiều hơn.
Vấn đề đạo đức cần lường trước
Nếu nghiên cứu của bạn có sự tham gia của con người — kể cả chỉ là khảo sát bằng bảng hỏi — cần kiểm tra quy định của trường về việc này. Một số nơi yêu cầu phê duyệt trước khi thu thập dữ liệu.
Kèm theo là các nguyên tắc cơ bản: người tham gia phải được biết mục đích và đồng ý tự nguyện, thông tin cá nhân phải được bảo mật, và dữ liệu phải ẩn danh khi trình bày.
Nếu bạn khảo sát trong chính cơ quan mình, hãy chú ý thêm: người trả lời có thể ngại nói thật vì bạn là đồng nghiệp. Cần thiết kế cách thu thập bảo đảm ẩn danh thật sự.
Lời khuyên thực tế
Với người vừa làm vừa học và thời gian hạn chế, hãy chọn phương pháp đơn giản nhất trả lời được câu hỏi của bạn. Một nghiên cứu làm đúng bằng phương pháp đơn giản tốt hơn nhiều so với một nghiên cứu tham vọng làm dở dang.
Câu hỏi thường gặp
Chọn phương pháp dựa trên gì?
Dựa trên câu hỏi nghiên cứu. Câu hỏi dạng bao nhiêu và có liên hệ không thì hướng định lượng; câu hỏi dạng vì sao và như thế nào thì hướng định tính.
Định tính có dễ hơn định lượng không?
Không. Phân tích hai mươi bản ghi phỏng vấn một cách có hệ thống tốn công không kém, và dễ làm ẩu hơn nhiều.
Có nên kết hợp cả hai phương pháp không?
Cho kết quả phong phú nhưng tốn công gấp rưỡi. Chỉ chọn khi thực sự có thời gian, và cần xác định rõ phương pháp nào là chính.
Câu hỏi quan trọng nhất trước khi chốt phương pháp là gì?
Tôi có tiếp cận được dữ liệu hoặc người tham gia không. Một phương pháp hay mà không có đường vào dữ liệu là phương pháp không dùng được.
Khảo sát trong chính cơ quan mình cần lưu ý gì?
Người trả lời có thể ngại nói thật vì bạn là đồng nghiệp, nên cần thiết kế cách thu thập bảo đảm ẩn danh thật sự.
