Bảng hỏi là công cụ phổ biến nhất trong luận văn thạc sĩ ngành quản lý, kinh tế, giáo dục. Nó cũng là chỗ dễ sai nhất — và cái sai chỉ lộ ra khi bạn đã thu xong dữ liệu.
Bắt đầu từ câu hỏi nghiên cứu, không từ bảng hỏi
Cách làm đúng: liệt kê những gì bạn cần biết để trả lời câu hỏi nghiên cứu, rồi mới thiết kế câu hỏi để lấy đúng những thứ đó.
Cách làm sai phổ biến: soạn một bảng hỏi dài với mọi thứ có vẻ liên quan, rồi tới lúc phân tích mới phát hiện thiếu đúng cái cần và thừa rất nhiều cái không dùng.
Phép kiểm tra: với mỗi câu hỏi, tự trả lời — câu này phục vụ mục tiêu nghiên cứu nào, và tôi sẽ phân tích nó thế nào. Nếu không trả lời được, bỏ câu đó đi.
Những lỗi câu hỏi thường gặp
- Câu hỏi kép. Anh chị có hài lòng với chất lượng và giá cả không — người trả lời hài lòng chất lượng nhưng không hài lòng giá thì chọn gì. Tách thành hai câu.
- Câu hỏi dẫn dắt. Anh chị đồng ý rằng chính sách mới đã cải thiện hiệu quả chứ — câu này gợi ý sẵn câu trả lời. Hỏi trung tính.
- Thuật ngữ người trả lời không hiểu. Bạn quen với từ chuyên ngành nhưng người trả lời thì không.
- Câu hỏi đòi nhớ quá xa. Trong ba năm qua anh chị đã tham gia bao nhiêu khoá đào tạo — rất ít người nhớ chính xác.
- Câu hỏi nhạy cảm đặt quá sớm. Hỏi về thu nhập hay đánh giá lãnh đạo ngay đầu bảng làm người ta bỏ ngang. Đặt ở cuối.
- Thang đo không nhất quán. Đổi thang giữa chừng khiến người trả lời nhầm và khiến bạn khó phân tích.
Cấu trúc bảng hỏi
- Phần giới thiệu: bạn là ai, khảo sát để làm gì, mất bao lâu, thông tin được bảo mật thế nào, và việc tham gia là tự nguyện.
- Câu hỏi sàng lọc nếu bạn chỉ cần một nhóm đối tượng nhất định.
- Câu hỏi chính, nhóm theo chủ đề, đi từ dễ tới khó.
- Thông tin nhân khẩu đặt ở cuối.
- Lời cảm ơn và cách liên hệ nếu người trả lời có thắc mắc.
Về độ dài: bảng hỏi càng dài, tỉ lệ bỏ ngang càng cao. Hãy cắt tới mức tối thiểu cần thiết. Người trả lời không nợ bạn hai mươi phút.
Chạy thử — bước không được bỏ qua
Trước khi phát chính thức, gửi bảng hỏi cho năm tới mười người thuộc đúng nhóm đối tượng. Rồi:
- Hỏi họ có câu nào khó hiểu không.
- Đo thời gian thực tế họ mất.
- Quan trọng nhất: thử phân tích dữ liệu của mẻ nhỏ đó bằng đúng cách bạn định dùng.
Bước cuối phát hiện ra những vấn đề không thấy được bằng cách đọc: câu trả lời không phân biệt được các nhóm, thang đo không cho ra kết quả phân tích được, hoặc thiếu một biến bạn cần để kiểm soát.
Phát hiện sau khi đã thu ba trăm phiếu thì không sửa được nữa.
Về việc thu thập
- Bảo đảm ẩn danh thật. Nếu bạn khảo sát trong cơ quan mình, người trả lời phải tin rằng bạn không biết ai trả lời gì. Nếu không, dữ liệu sẽ bị lệch theo hướng an toàn.
- Xin phép trước nếu khảo sát trong một tổ chức.
- Tính tỉ lệ phản hồi. Gửi một trăm phiếu không có nghĩa là nhận một trăm câu trả lời. Hãy gửi nhiều hơn con số bạn cần, và có kế hoạch nhắc lại.
- Ghi lại quá trình thu thập — gửi khi nào, cho ai, nhắc mấy lần, tỉ lệ phản hồi ra sao. Bạn sẽ cần những thông tin này cho phần phương pháp.
Điều cần trung thực
Nếu tỉ lệ phản hồi thấp hoặc mẫu bị lệch, hãy nêu rõ trong phần hạn chế thay vì im lặng. Hội đồng sẽ hỏi về điều này, và một câu trả lời chuẩn bị sẵn tốt hơn nhiều so với việc bị bắt bí.
Câu hỏi thường gặp
Nên bắt đầu thiết kế bảng hỏi từ đâu?
Từ câu hỏi nghiên cứu: liệt kê những gì cần biết để trả lời nó, rồi mới thiết kế câu hỏi. Với mỗi câu, tự hỏi nó phục vụ mục tiêu nào và sẽ phân tích thế nào.
Câu hỏi kép là gì và vì sao phải tránh?
Là câu hỏi về hai thứ cùng lúc, ví dụ hài lòng với chất lượng và giá cả không. Người hài lòng cái này nhưng không hài lòng cái kia sẽ không biết chọn gì.
Thông tin nhân khẩu nên đặt ở đâu?
Ở cuối bảng hỏi, cùng với các câu hỏi nhạy cảm. Đặt ở đầu làm nhiều người bỏ ngang.
Vì sao phải chạy thử bảng hỏi?
Để phát hiện câu khó hiểu và đặc biệt là để thử phân tích mẻ nhỏ bằng đúng cách bạn định dùng. Phát hiện sau khi đã thu ba trăm phiếu thì không sửa được.
Tỉ lệ phản hồi thấp thì xử lý thế nào?
Nêu rõ trong phần hạn chế thay vì im lặng. Hội đồng sẽ hỏi về điều này và một câu trả lời chuẩn bị sẵn tốt hơn bị bắt bí.
