Nhóm ngành này gồm ngôn ngữ, văn học, lịch sử, xã hội học, công tác xã hội, tâm lý học và các ngành gần. Về nội dung, chúng hợp với hình thức từ xa — phần lớn việc học là đọc, phân tích và viết.
Các hướng thường gặp
Ngôn ngữ. Có thể theo hướng lý thuyết ngôn ngữ, hoặc hướng ứng dụng như giảng dạy ngôn ngữ, biên phiên dịch. Người học chủ yếu là giáo viên ngoại ngữ và người làm dịch thuật.
Văn học, lịch sử, văn hoá. Thiên về nghiên cứu tư liệu và phân tích.
Xã hội học, công tác xã hội. Kết hợp lý thuyết với nghiên cứu thực địa. Phù hợp với người làm ở các tổ chức xã hội, cơ quan quản lý về xã hội.
Tâm lý học. Cần lưu ý: các hướng tâm lý lâm sàng và tham vấn thường có yêu cầu về thực hành có giám sát, và việc hành nghề có điều kiện riêng ngoài bằng cấp học thuật.
Đặc thù khi làm luận văn
Đây là chỗ khác biệt lớn nhất so với các nhóm ngành khác.
Nguồn tư liệu quan trọng hơn. Với nhiều đề tài, phần lớn công việc là thu thập và phân tích tư liệu — văn bản, tài liệu lưu trữ, tác phẩm. Điều này đặt ra vấn đề tiếp cận: tư liệu ở đâu, có được phép sử dụng không, có số hoá không.
Với người ở xa, đây là điểm cần kiểm tra sớm. Nếu tư liệu chỉ có ở một thư viện hoặc trung tâm lưu trữ tại thành phố lớn, bạn cần tính trước thời gian và chi phí đi lại.
Phương pháp định tính phổ biến hơn. Phỏng vấn sâu, phân tích diễn ngôn, nghiên cứu trường hợp. Nhiều người nghĩ định tính dễ hơn định lượng vì không phải làm số — thực tế việc phân tích có hệ thống hai mươi bản ghi phỏng vấn tốn công không kém, và dễ làm ẩu hơn nhiều.
Khung lý thuyết quan trọng. Ở nhóm ngành này, việc bạn đặt nghiên cứu của mình trong khung lý thuyết nào là câu hội đồng thường hỏi đầu tiên. Cần nắm chắc phần này.
Vấn đề đạo đức cần lường trước
Nghiên cứu trong nhóm ngành này thường liên quan trực tiếp tới con người:
- Đồng ý tham gia có hiểu biết — người được phỏng vấn phải biết mục đích, biết dữ liệu sẽ dùng thế nào, và đồng ý tự nguyện.
- Bảo mật và ẩn danh — đặc biệt quan trọng khi nghiên cứu về nhóm dễ bị tổn thương.
- Cẩn trọng với chủ đề nhạy cảm. Nếu đề tài có thể gợi lại trải nghiệm khó khăn cho người tham gia, cần chuẩn bị cách xử lý và biết khi nào nên dừng.
- Xin phê duyệt của hội đồng đạo đức nếu trường có yêu cầu — hỏi trước khi bắt đầu.
Lợi thế của người đi làm
Nếu bạn là giáo viên, người làm công tác xã hội, hay người làm trong lĩnh vực văn hoá, bạn có hai thứ quý: tiếp cận được đối tượng nghiên cứu và hiểu bối cảnh.
Một nghiên cứu về việc dạy học ngoại ngữ ở địa phương bạn, hay về một vấn đề xã hội mà bạn tiếp xúc hằng ngày, thường có tính thực tiễn cao hơn hẳn so với nghiên cứu của người chỉ đọc tài liệu.
Một lưu ý về ngành ngôn ngữ
Nếu bạn học ngành ngôn ngữ để dạy học, hãy kiểm tra xem chương trình thiên về lý thuyết ngôn ngữ hay về phương pháp giảng dạy. Hai hướng này khác nhau đáng kể, và cái bạn cần phụ thuộc vào việc bạn muốn nghiên cứu ngôn ngữ hay muốn dạy tốt hơn.
Xem đề cương chi tiết và danh sách học phần trước khi đăng ký — tên ngành đôi khi không nói đủ.
Câu hỏi thường gặp
Nhóm ngành xã hội nhân văn có hợp học từ xa không?
Hợp về mặt nội dung vì phần lớn việc học là đọc, phân tích và viết. Điểm cần kiểm tra là khả năng tiếp cận tư liệu nếu đề tài cần nguồn lưu trữ.
Nghiên cứu định tính có dễ hơn định lượng không?
Không. Phân tích có hệ thống hai mươi bản ghi phỏng vấn tốn công không kém và dễ làm ẩu hơn nhiều.
Hội đồng thường hỏi gì đầu tiên ở nhóm ngành này?
Bạn đặt nghiên cứu của mình trong khung lý thuyết nào. Đây là phần cần nắm chắc.
Nghiên cứu có phỏng vấn con người cần lưu ý gì?
Đồng ý tham gia có hiểu biết, bảo mật và ẩn danh, cẩn trọng với chủ đề nhạy cảm, và xin phê duyệt đạo đức nếu trường có yêu cầu.
Học ngành ngôn ngữ để dạy học nên chọn hướng nào?
Kiểm tra chương trình thiên về lý thuyết ngôn ngữ hay phương pháp giảng dạy. Hai hướng khác nhau đáng kể nên cần xem đề cương chi tiết trước khi đăng ký.
